Επιλεκτική Αλαλία (selective mutism)

01/06/2018

 Η Επιλεκτική Αλαλία είναι μια αγχώδης διαταραχή η οποία χαρακτηρίζεται από την αδυναμία του παιδιού να μιλάει και να επικοινωνεί αποτελεσματικά σε διάφορα επιλεγμένα κοινωνικά περιβάλλοντα, όπως στο σχολείο. Εμφανίζεται περίπου σε ηλικίες από 3-8 ετών. Συνήθως γίνεται αντιληπτό από τους άλλους , όταν το παιδί αρνείται να απαντήσει σε ερωτήσεις. Τα παιδιά τα οποία παρουσιάζουν Επιλεκτική Αλαλία μιλούν και επικοινωνούν σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα, τα οποία νιώθουν άνετα, ασφαλή και χαλαρά. Παρουσιάζουν μεγάλη δυσκολία να απαντήσουν ή να ξεκινήσουν την επικοινωνία με μη λεκτικό τρόπο.

 Τα περισσότερα παιδιά όπου αντιμετωπίζουν την Επιλεκτική Αλαλία έχουν επίσης κοινωνική φοβία και κοινωνικό άγχος, το οποίο τους βγαίνει προς τα έξω με την συμπεριφορά αυτή. Δεν παρουσιάζουν όμως όλα τα παιδιά το ίδιο άγχος. Κάποιοι μπορεί να είναι εντελώς σιωπηλοί και ανίκανοι να μιλήσουν ή να επικοικωνήσουν με κάποιον σε ένα κοινωνικό περιβάλλον, ενώ κάποιοι άλλοι μπορεί να μιλήσουν πολύ λίγο ή ακόμη και με ψίθυρο. Μερικά παιδιά μπορεί να σταθούν ακίνητα από τον φόβο, καθώς αντιμετωπίζουν συγκεκριμένες κοινωνικές ρυθμίσεις. Μπορεί να παγώσουν, να είναι χωρίς έκφραση, και να είναι κοινωνικά απομονωμένοι.

 Τα λιγότερο σοβαρά επηρεασμένα παιδιά, μπορεί να είναι σε θέση να κοινωνικοποιηθούν με άλλα παιδιά, αλλά δεν μπορούν να μιλήσουν και να επικοινωνήσουν αποτελεσματικά με τους δασκάλους ή με άλλους συνομηλίκους τους. Συγκεκριμένα η διαταραχή αυτή είναι αρκετά εξουθενωτική και επώδυνη για το παιδί.

 Κάθε παιδί και έφηβος με Επιλεκτική Αλαλία, αντιμετωπίζουν έναν πραγματικό φόβο στο να μιλήσουν και να επικοινωνήσουν με άλλα άτομα τα οποία δεν γνωρίζουν.

Τι προκαλεί την Επιλεκτική Αλαλία

Άν και δεν έχει ακόμη αποδειχτεί η πραγματική αιτία της διαταραχής αυτής, σύμφωνα με κάποιες έρευνες, τα αίτια πιθανότατα να είναι γενετικά. Τα άτομα με ΕΑ συνήθως χαρακτηρίζονται από:

  • Υπερβολική ντροπή
  • Κοινωνική φοβία
  • Αποφυγή βλεμματικής επαφής
  • Άγχος αποχωρισμού
  • Κρίσεις θυμού
  • Κακοδιαθεσία
  • Προβλήματα ύπνου
  • Ντροπαλότητα

Ποιά είναι τα πιο συνηθισμένα χαρακτηριστικά των παιδιών με Επιλεκτική Αλαλία

Τα περισσότερα, άν όχι όλα τα χαρακτηριστικά των παιδιών μπορούν να αποδοθούν στο άγχος.

  • Κοινωνικό Άγχος: Τα περισσότερα παιδιά τα οποία παρουσιάζουν επιλεκτικό άγχος, έχουν και κοινωνικό άγχος. Άγχος που παρουσιάζεται στους ανθρώπους, είναι το κέντρο της προσοχής, φέρνοντας την προσοχή στον εαυτό του, να είναι τελιομανής όπου αυτό οδηγεί το κάθε παιδί στον φόβο να κάνει λάθος, αμηχανία να τρώει μπροστά σε άλλους.
  • Κοινωνική ζωή: Τα περισσότερα παιδιά με Επιλεκτική Αλαλία θέλουν να κάνουν φίλους και χρειάζονται φίλους. Έχουν τις κατάλληλες κοινωνικές δεξιότητες, αλλά ορισμένα από τα παιδιά χρειάζονται βοήθεια για να τις αναπτύξουν, ώστε να τους βοηθήσουν και στην συνέχεια.
  • Φυσικά συμπτώματα: Πόνος στην κοιλιά, ναυτία, εμετός, πόνοι στις αρθρώσεις, πονοκεφάλους,θωρακικό άλγος, δύσπνοια,διάρροια, νευρικά και φοβισμένα συναισθήματα.
  • Εξωτερική εμφάνιση: Πολλά παιδιά με ΕΑ έχουν ένα παγωμένο, κενό, ανέκφραστο πρόσωπο, άκαμπτη και αμήχανη γλώσσα του σώματος με έλλειψη βλεμματικής επαφής, όταν αισθάνονται ανήσυχοι. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα πιο μικρά παιδιά στην αρχή της σχολικής χρονιάς ή όταν τα πλησιάζει ένα άγνωστο για αυτά πρόσωπο. Όσο μεγαλύτερο είναι το παιδί, τόσο πιο δύσκολα θα παρουσιάσει μια σκληρή και παγωμένη εικόνα της γλώσσας του σώματος. Επίσης, το παιδί που είναι άνετο στο περιβάλλον το οποίο βρίσκεται, τόσο πιο μικρή είναι η πιθανότητα το παιδί να φαίνεται ανήσυχο.
  • Συναισθηματικά: Όταν ένα μεγαλύτερο παιδί καταλαβαίνει πως οι συμμαθητές του είναι αποδεκτοί, τότε φαίνεται πολύ λιγότερο αναστατωμένο. Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, η εσωτερική αναταραχή συχνά αναπτύσσεται και μπορεί να αναπτύξουν τις αρνητικές συνέπειες του άγχους, που δεν αντιμετωπίζεται.
  • Αναπτυξιακές καθυστερήσεις: Ένα ποσοστό στα παιδιά που αντιμετωπίζουν αυτή την διαταραχή, παρουσιάζουν αναπτυξιακές καθυστερήσεις. Μερικοί έχουν πολλαπλές καθυστερήσεις, και έχουν τη διάγνωση μια διαταραχής του αυτιστικού φάσματος, διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή, Asperger ή αυτισμό. Οι αναπτυξιακές καθυστερήσεις, επίσης περιλαμβάνουν την κινητικότητα, την επικοινωνία και την κοινωνική ανάπτυξη.
  • Συμπτώματα δυσλειτουργίας αισθητηριακής ολοκλήρωσης: Στα μεγαλύτερα, πιο πολυσύχναστα περιβάλλοντα όπου υπάρχουν πολλά ερεθίσματα, το παιδί αισθάνεται μια προσδοκία, όπου υπάρχει η αισθητηριακή άμυνα. Δημιουργείται άγχος προκαλώντας την λειτουργία του "παγώματος".
  • Συχνά συμπτώματα: Αποφεύγουν την επαφή όπου υπάρχουν έντονα φώτα, με αποτέλεσμα να βάζουν τα χέρια τους μπροστά από τα μάτια τους, οι δυνατοί ήχοι τους επηρεάζουν, τα δυνατά σχόλια με αποτέλεσμα να βάζουν τα χέρια τους πάνω στα αυτιά. Αυξημένες αισθήσεις, αντιληπτικές, ευαίσθητες δυσκολίες αυτορρύθμισης, ανυπακοής, απογοητεύονται εύκολα, είναι πεισματάρηδες.
  • Συμπτώματα τα οποία εμφανίζονται στο περιβάλλον της τάξης: Τα παιδιά αυτά, μέσα στην τάξη παίζουν μόνα τους, καθώς παρατηρείται πως καθυστερούν να απαντήσουν σε ερωτήσεις που λαμβάνουν από τους γύρω τους, δυσκολία στην παραμονή μιας εργασίας και δυσκολία στην ολοκλήρωση των εργασιών τους. Σε ορισμένα παιδιά παρατηρούνται προβλήματα επεξεργασίας, όπως διαταραχή ακουστικής επεξεργασίας, τα οποία προκαλούν μαθησιακά προβλήματα και αυξημένο άγχος.
  • Συμπεριφορά: Τα παιδιά με ΕΑ είναι συχνά πιο αυταρχικά στο σπίτι. Μπορεί να παρουσιάσουν δραματικές διακυμάνσεις της διάθεσης, κλάματα, απόσυρση, αποφυγή, άρνηση και αναβολή. Αυτά τα παιδιά έχουν ανάγκη για εσωτερικό έλεγχο, τάξη και μπορούν να αντισταθούν στην αλλαγή που συμβαίνει γύρω τους. Μερικά άλλα παιδιά, μπορεί να ενεργούν ανόητα ή να δράσουν αρνητικά στο σχολείο, στα πάρτι, μπροστά από την οικογένεια τους, ή ακόμα και τους φίλους τους. Αυτό συμβαίνει, λόγω του ότι τα παιδιά αυτά έχουν αναπτύξει ακατάλληλους μηχανισμούς αντιμετώπισης για την καταπολέμηση τους άγχους τους.
  • Δυσκολίες στην επικοινωνία: Σε αυτό τον τομέα, παρατηρείται πως τα παιδιά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο να απαντήσουν στις ερωτήσεις που τους κάνουν οι γύρω τους. Δεν είναι σε θέση να αλληλεπιδράσουν με τα «άγνωστα» πρόσωπα τα οποία εμφανίζονται μπροστά τους. Για πολλά παιδιά είναι εξαιρετικά δύσκολο, ακόμα και να κάνουν την κίνηση του χεριού τους για να δείξουν το «αντίο και το γεια». Ωστόσο, αυτά είναι περιστασιακά. Ορισμένα παιδιά μπορεί να έχουν δυσκολία στην εκκίνηση να μιλήσουν όταν είναι ανήσυχοι.
  • Δυσκολίες κοινωνικής εμπλοκής: Όταν κάποιος εξετάζει πραγματικά τα χαρακτηριστικά ενός παιδιού με ΕΑ, είναι προφανές πως πολλοί δεν μπορούν να συμμετάσχουν κοινωνικά σωστά. Όταν έρχεται σε επαφή με έναν ξένο ή ένα άγνωστο πρόσωπο, αποφεύγεται η βλεμματική επαφή. Πολλά παιδιά σκιάζονται από τους γονείς τους, με αποτέλεσμα να αποφεύγεται η κοινωνική αλληλεπίδραση σε κοινωνικά περιβάλλοντα.

Πώς θεραπεύεται η Επιλεκτική Αλαλία

Σε μια θεραπεία, οι κύριοι στόχοι πρέπει να είναι η μείωση του άγχους, η αύξηση της αυτοεκτίμησης και η αύξηση της κοινωνικής εμπιστοσύνης και επικοινωνίας. Με μειωμένη ανυσηχία, εμπιστοσύνη και χρήση των κατάλληλων τακτικών/ τεχνικών, η επικοινωνία θα αυξηθεί καθώς το παιδί προχωρά από τη μη λεκτική έως την λεκτική επικοινωνία. Οι προσεγγίσεις της θεραπείας θα πρέπει να εξατομικεύονται, αλλά η πληοψηφία των παιδιών χρησιμοποιεί έναν συνδιασμό από:

  • Θεραπέια στην Κοινωνική, Αγχώδης Επικοινωνία
  • Θεραπεία Συμπεριφοράς
  • Θεραπέια με παιχνίδι, Ψυχοθεραπεία και άλλες ψυχολογικές προσεγγίσεις
  • Γνωστική συμπεριφορική Θεραπεία
  • Φαρμακευτική Αγωγή
  • Ενίσχυση Αυτοεκτίμησης
  • Συχνή κοινωνικοποίηση
  • Να γίνεται συμμετοχή στο σχολείο με την βοήθεια των εκπαιδευτικών
  • Συμμετοχή της οικογένειας και γονική αποδοχή

*Τέλος, να αναφέρουμε πως είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι με τη σωστή διάγνωση και θεραπεία, η πρόγνωση για την αντιμετώπιση της Επιλεκτικής Αλαλίας είναι εξαιρετική.

Παυλίνα Χρίστου 

Λογοθεραπέυτρια